Ôfskie fan 15 heech

Een laatste blik in het atelier van Friesland's eigen Rembrandt, wijlen Sjoerd de Vries

Troch Posted on 2 reaksjes 449 x besjoen


En toen was -ie dood.


Het zal een paar dagen erna geweest zijn. Ik was bij broer op bezoek en stond weer eens vroeg in de ochtend op zijn balkon van het uitzicht te genieten. 

Wat me triggerde weet ik niet, wél weet ik dat er iets niet klopte aan dat uitzicht. Er was iets off, anders dan anders. En toen drong het besef tot me door; het keukenkastdeurtje. Het was dicht!

Als je het hier een beetje gevolgd hebt, de laatste jaren, weet je dat ik een merkwaardige fascinatie heb ontwikkeld voor dat ene specifieke deurtje.

Het stond namelijk ALTIJD open, en dat al minstens dertig jaar lang.

Tot vandaag, dus.


En doe wie -er dea.


It sil in pear dagen dernei west hawwe. Ik wie by broerke op besite en stie wer ris betiid yn de moarn op syn balkon fan it útsicht te genietsjen.

Wat my triggerde wit ik net, wol wit ik dat der wat net kloppe oan dat útsicht. Der wie wat off, oars dan oars. En doe krige it besef; it keukenkastdoarke.
It wie ticht!

Asto it hjir in bytsje folge hast, de lêste jierren, wist do dat ik in opmerklikke fassinaasje ûntwikkele ha foar dat iene, spesifike doarke.

It stie nammentlik ALTYD iepen, en dat al op syn minst tritich jier lang.

Oant hjoed, dus.

Alsof dat al niet wonderlijk genoeg was, viel me nóg iets op; er was vólk. Er liep iemand het huis binnen en weer naar buiten, en de voordeur stond wagenwijd open.

Ik heb écht al die jaren nog nooit iemand in het huisje gezien. Eén keer zag ik Sjoerd naar z'n voordeur lopen maar da's 'n matige score gezien de tijdspanne van minstens drie decennia. Verder niemand. Enfin.

Aan de haardracht te zien was het een mevrouw en stond ze zo nu en dan een sigaretje te roken, net als ik, maar dan op de galerij. Kennelijk handschoenen aan, in een coltrui gestoken, leunend op de balustrade.

En toen pas drong het tot me door; men is Sjoerd's atelier aan het ruimen.

Het stemde mij melancholisch.

Krekt as dat al net frjemd genôch wie, foel my nóch wat op; der wie fólk. Der rûn immen it hûs binnen en wer nei bûten, ensafuorthinne.

Ik ha wier al dy jierren noch nea immen yn it húske sjoen. Ien kear seach ik Sjoerd nei syn foardoar rinnen mar da’s ’n midsmjittige score sjoen de tiidspanne fan op syn minst trije tsientallen jierren. Fierder gjin ien. Hawar.

Oan de hierdracht te sjen wie it in frommeske en stie hja sa no en dan in sigaretsje te smoken, krekt as ik, mar dan op 'e galery. Blykbar moffen oan, yn in koltrui stutsen, lynjend op de balustrade.

En doe't pas drong it oant my troch; hja is Sjoerd’s atelier oan it romjen.

It stimde my mankelyk.

Hoewel Sjoerd een aparte was had ik toch ergens respect voor 'm. Vooral sinds het bekijken van die documentaire op Omrop Fryslân.

Dat zijn wonderlijke persoonlijkheid ook gelijk mijn fascinatie verklaart voor dat irritante keukendeurtje zal ongetwijfeld voer voor psychologen zijn.

Anyway. Terwijl ik daar aan het mijmeren was, bedacht ik me ineens dat die armetierige flat z'n laatste dagen in ging in de functie van een atelier.. Sjoerd's atelier.

Het was toen dat ik me bedacht dat het ook de laatste keer zou kunnen zijn dat ik de mogelijkheid had de oorsprong van de kunst van een kunstenaar te zien, hét Heiligdom Der Heiligdommen, zijn 'Magisch Laboratorium'*, en niet te vergeten; het beruchte keukendeurtje.

In de lift naar beneden sloeg de angst me wel even om het hart. Wat moet de familie denken als ik daar aan de deur sta? Is het wel familie of heeft men het uitruimen uitbesteed? Is het überhaupt niet comme il faut om binnen te mogen kijken? Wellicht beticht men mij van ordinaire lijkenpikkerij!

Ik liet me niet kennen en verma(a)nde mijzelf: bel aan. Nee heb je, ja kun je krijgen.

*zijn eigen woorden (of eigenlijk die van Theun de Vries)

Hoewol Sjoerd in aparte wie hie ik dochs earne respekt foar 'm. Benammen sûnt it besjen fan dy dokumintêre op Omrop Fryslân.

Dat syn wûnderlike persoanlikheid ek gelyk myn fassinaasje ferklearret foar dat yrritante kokensdoarke sil sûnder mis foer foar psychologen wèze.

Anyway. Wylst ik dêr oan it mimerjen wie, betocht ik my ynienen dat dy earmhertiche flet syn lêste dagen yn gie yn de funksje fan in atelier.. Sjoerd's atelier.

It wie doe't dat ik my betocht dat it ek de lêste kear wèze koe dat ik de mooglikheid hie de oarsprong fan de keunst fan in keunstner te sjen, it Hillichdom Der Hillichdommen, syn 'Magysk Laboratoarium'*, en net te ferjitten; it beruchte kokensdoarke.

Yn de lift nei ûnder sloech de eangst my wol efkes om it hert. Wat moat de famylje tinke as ik dêr oan de doar stean? Is it wol famylje of ha hja it leechmeitsjen útbestege? Is it überhaupt net comme il faut om binnen sjen te meien? Miskien beticht men my fan ordinêre lykpikkerij!

Ik liet my net kenne en fermoane mysels: belje oan.

hasto, ja kinsto krije.

*syn eigen wurden (of eigentliks dy fan Theun de Vries)

En Zo Geschiedde.

Even later stond ik onder aan de buurflat. Terwijl ik nog aan het dubben was ('Zal ik wel? Zal ik niet?'), openden de schuifdeuren zich en kwam er een enorme tafel met twee mannen naar buiten. (..)

Gezien de verfspetters ongetwijfeld één waarop vele van Sjoerd's kunstwerkjes het licht hebben gezien, bedacht ik erbij.

Profiterend van de open deur liep ik de lift in en liet me naar de hoogste verdieping brengen.

En Sa Barre.

Efkes letter stie ik ûnder oan de buorflat.
Wylst ik noch oan it wifeljen wie ('Sil ik wol? Sil ik net?'), giene de skodoarren iepen en kaam der in hiele grutte tafel mei twa mannen nei bûten. (..)

Sjoen de ferfspatten grif in tafel wêrop in soart fan Sjoerd's keunstwurkjes it ljocht sjoen hawwe, betocht ik derby.

Profitearjent fan de iepen doaren rûn ik de lift yn en liet my nei de heechste ferdjipping bringe.

Het uitzicht op broer's flat, zoals Sjoerd dat ongetwijfeld jàren gezien moet hebben.

Oh.. Dàg, broer! 😀

 

It útsicht op broer's flet, lykas Sjoerd dat grif jierren sjoen hawwe moat.

Oh.. Goeiedei, broer! 😀

[onderstaand beeld uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


Eenmaal boven sloeg ik links de galerij op, bewonderde even de andere kant van mijn reguliere uitzicht (lees: broer's flat) want dat zie je ook niet elke dag, en moest vervolgens helaas constateren dat Sjoerd's voordeur inmiddels gesloten was.

Kak.

Aarzelend besloot ik aan te bellen. Het duurde niet lang of de deur ging open; een alleraardigste mevrouw deed open, vermoedelijk dezelfde als die ik kort daarvoor vanaf de overkant had zien scharrelen, en stotterend deed ik mijn verhaal.

Of ik even binnen mocht kijken. Dat ik in feite al minstens dertig jaar overbuurman ben (niet helemaal waar, feitelijk is broer dat, maar het doel heiligt de middelen). Dat ik Sjoerd nog van vroeger kende. Dat ik nog niet zo heel lang geleden een selfie met 'm mocht maken.

Hoewel ik van het ergste uit ging ('Wie bent U? Nee, waarom? We zitten in een rouwproces. Het komt nu niet uit. Wat een raar verzoek. Ga weg of ik bel de politie!') verbaasde de blondine mij, die in vergelijk met de korte Sjoerd, bijzonder lang van gestalte was.

'Geen probleem, hoor. Sjoerd was eigenlijk een beetje van iedereen. Dus zijn atelier ook.' 

En enigszins overdonderd mocht ik binnen treden.

 

Wyls boppe sloech ik links de galery op, bewûndere efkes de oare kant fan myn reguliere útsicht (lês: broer's flet) want dat sjogge jo ek net elke dei, en moast spitigernôch dêrnei konstatearje dat Sjoerd's foardoar yn dy tiid sletten wie.

Kak.

Earne tsjinoan hingjend besleat ik oan te beljen. It duorre net lang of de doar gie iepen; in tige aardich frommeske die iepen, nei alle gedachten deselde as dy ik koart dêrfoar fanôf de oare kant hie sjoen skarreljen, en stammerjend die ik myn ferhaal.

Of ik efkes binnen sjen mocht. Dat ik yn feite al op syn minst tritich jier oerbuorman bin (net hielendal wier, feitlik is broer dat, mar it doel hilligt de middelen). Dat ik Sjoerd noch fan earder koe. Dat ik noch net sa hiel lang lyn in selfie mei 'm meitsjen mocht.

Hoewol ik fan it slimste út gie ('Wa binne jo? Né, wêrom? Wy sitte yn in rouproses. It komt no net út. Wat in frjemd fersyk! Gean fuort of ik belje de plysje!') fernuvere de blondine mij, dy't yn fergelyk mei de koarte Sjoerd, bysûnder lang fan stal wie.

'Gjin probleem, hear. Sjoerd wie eins in bytsje fan elkenien. Dus syn atelier ek.'

In bytsje oer 't mêd mocht ik binnen komme.

[onderstaande beelden uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


Eenmaal binnen ontwaarde ik nóg een mevrouw. Zij stelde zich voor als de weduwe van Sjoerd en aldus ook de moeder van degene die mij binnen liet.

Er hing een merkwaardige sfeer. Alsof ik daar niet hoorde, inbrak in datgene wat voor de familie wellicht een sereen moment had moeten zijn; het ruimen van Sjoerd's atelier. Het atelier van hààr man en van hààr vader.

En ik stelde me zo voor hoe dat geweest was als destijds een wildvreemde voor zijn deur had gestaan, vragend of hij of zij naar binnen mocht om foto's te maken. Food for thought.

Gek genoeg keek ook Sjoerd's weduwe niet raar op, ogenschijnlijk gewend aan de publieke aandacht voor haar wijlen man, de kunstschilder.

Ik condoleerde de beide dames, zoals het hoort, en stelde mijn vraag nogmaals: 'Heeft U bezwaar als ik een paar foto's maak? Ik woon hier al jaren tegenover, ken Sjoerd nog van lang geleden, en ben altijd diep geïntrigeerd geweest door zijn persoonlijkheid , en een groot bewonderaar van zijn werk.'

Pfoei. Dat was eruit.

'Geen probleem!', zeiden de dames in koor, 'Zolang wij maar niet herkenbaar in beeld komen.' 

'Deal!,' zei ik, en trok mijn telefoon annex camera uit de binnenzak.

En terwijl moeder en dochter verder gingen met kasten ruimen liep ik nederig door de ruimte. En schoot foto na foto, kreeg indruk na indruk.

 

Ienris binnen ontwaarde ik nóch in frommeske. Sy stelde har foar as de widdo fan Sjoerd en dus ek de mem fan dejinge dy my binnen liet.

Der hing in nuvere sfear. As hearde ik dêr net, inbruts yn datjinge wat foar de famylje faaks in sereen momint wêze moat; it romjen fan Sjoerd's atelier. It atelier fan hàr man en en fan hàr heit.

En ik stelde my sa foar hoe dat west wie as doedestiids in poerfrjemde foar syn doar stien hie, freegjend of hy of sy nei binnen mocht om foto's te meitsjen? Food for thought.

Gek genôch seach ek Sjoerd's widdo net frjemd op, skynber wend oan de publyke oandacht foar har silger man, de keunstskilder.

Ik kondolearde beide froulju, lykas it heart, en frege nochris: 'Ha jo beswier as ik in pear foto's meitsje? Ik wenje hjir al jierren tsjinoer, ken Sjoerd noch fan lang lyn, en bin altyd nochal yntrigeard west troch Sjoerd's persoanlikheid, en in grut bewûnderder fan syn wurk.'

Pfoei. Dat wie derút.

'Gjin probleem!', seine de froulju yn koar, 'Salang wy mar net werkenber yn byld komme.'

'Deal!,' sei ik, en luts myn telefoan anneks kamera út de binnenbûse.

En wylst mem en dochter fierder giene mei it romjen fan de kasten rûn ik nederich troch de romte.

En skeat foto nei foto, krige yndruk nei yndruk.

[onderstaande beelden uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


 

Terwijl ik zo achteloos mogelijk trachtte zoveel mogelijk vast te leggen, schoten mij de beelden van voornoemde documentaire binnen: Sjoerd in z'n kenmerkende stoeltje bij het raam, Sjoerd in de keuken, Sjoerd aan de grote tafel. 

Ach, laat de beelden maar voor zich spreken.

 

Wylst ik sa achteleas mooglik besocht safolle mooglik fêst te lizzen, foelen my de bylden fan niisneamde dokumintêre yn 't sin: Sjoerd yn syn skaaimerkende stuoltsje by it raam, Sjoerd yn de keuken, Sjoerd oan de grutte tafel.

Ach, lit de bylden mar foar harren sels sprekke.

[onderstaande beelden uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


 

[onderstaande beelden uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


↓ Linkerfoto © Friesch Dagblad | Ton Groot Haar (hyperlink naar dit artikel) ↓

[onderstaande beelden uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


[onderstaand beeld uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


[onderstaand beeld uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


[onderstaande beelden uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


[onderstaande beelden uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


[onderstaande beelden uit 'De wrâld fan 15 heech', Omrop Fryslân DOK]


Het liefst had ik élk detail -een prentje, een schilderij, een koffiekopje, een potlood, een krijtje- sfeervol en minutieus vastgelegd, want hoe vaak is men nou in de gelegenheid datgene vast te leggen wat bij leven al eeuwigheidswaarde heeft, laat staan bij de onvermijdelijke dood? 

Niet gedaan, de integriteit won het van het van mijn ego, en met gepaste woorden nam ik afscheid van de dames de Vries.

Nah, ja.

Al was hij klein van stuk, misschien zelfs een beetje moeilijk in de omgang, hij was een wél grootheid in z'n werken. Kon mopperen als de beste, hoewel dat 'gewoon' zijn manier van communiceren geweest had kunnen zijn, maar wist schoonheid wél op waarde te schatten. Talentvolle Sjoerd, net als Jan Mankes, toch wel dé Rembrandt van Friesland. Althans, voor mij.

Ach, ik kan er een lyrisch verhaal van maken maar dat zal ik niet doen, zo goed kende ik Sjoerd ook weer niet. Nee, Sjoerd is voor mij vooral het mannetje van het keukendeurtje. Dat deurtje wat altijd open stond…

"Dat is mijn gordijn," zei Sjoerd, stapte op z'n kenmerkende vouwfietsje en trapte moeizaam de schemer in, richting het station.

It leafst hie ik elk detail -in prentsje, in skilderij, in koffiekopke, in potlead, in krytsje- sfearfol en minusjeus fêstlein, want hoe faak is men no yn de gelegenheid datjinge fêst te lizzen wat by libben al ivichheidswaarde hat, lit stean by de ûntkombere dea?

Net dien, de yntegriteit wûn it fan it fan myn ego, en mei gaadlike wurden naam ik ôfskie fan de froulju de Vries.

No, ja.

Al wie hy lyts fan stik, miskien sels in bytsje lestich yn de omgong, hy wie in wol grutheid yn syn wurken. Koe foeterje as de bêste, hoewol dat 'gewoan' syn manier fan kommunisearjen west ha koe, mar wist skintme wol op wearde te skatten. Talintfolle Sjoerd, krekt as Jan Mankes, dochs wol dé Rembrandt fan Fryslân. Alteast, foar my.

Ach, ik kin der in lyrysk ferhaal fan meitsje mar dat sil ik net dwaan, sa goed koe ik Sjoerd ek wer net. Né, Sjoerd is foar mij foaral it mantsje fan dat kokensdoarke.

Dat doarke wat altiid iepen stie…

"Dat is myn gerdyn," sei Sjoerd, stapte op syn skaaimerkende optearfytske en trape muoisum de skimer yn, nei de kant fan it stasjon.


Oant sjen, Sjoerd,
ûs 'Magysk Laborant'.
Der giet in Grut Keunstner
oan jo ferlern…


Lees ook | Lês ek:


It lânskip fan de geast (1993) | Kunstschilder Sjoerd de Vries is ziek: 'Ik ben gekneusd en raffelig' (LC) | Sjoerd op FacebookSjoerd de Vries (78) overleden (NOS) | Kunstenaar Sjoerd de Vries (78) overleden (Omrop Fryslân) | In Memoriam (FD) | Fryslân neemt in stijl afscheid van kunstenaar Sjoerd de Vries (FD) | Biografie (Kunstbus) | Sjoerd de Vries beschouwt zichzelf (Museum Belvédère) | Stichting Sjoerd de Vries | Honderden mensen bij afscheid kunstenaar Sjoerd de Vries in Gorredijk (Omrop Fryslân)
Nijsgjirrich nei 15 heech |


Abonneer
Laat het weten als er
guest
2 Reaksjes
Oudste
Nieuwste
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties

Foarige
4 mei | Dodenherdenking

↓
2
0
Zou graag je gedachten willen weten, s.v.p. laat een reactie achter.x
()
x